• Παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου από 3 μη επανδρωμένα αεροσκάφη και ένα CN-235 καταγράφηκαν τη Δευτέρα, λίγες ημέρες μετά τις τουρκικές αιχμές για τη Ρόδο. Παράλληλα, η επανεκκίνηση των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου ανατολικά της Κάσου διαμορφώνεται ως το επόμενο κρίσιμο τεστ, με την Αθήνα να προετοιμάζεται για πιθανή νέα αντίδραση της Άγκυρας
Το Αιγαίο και η Ανατολική Μεσόγειος επιστρέφουν στο επίκεντρο των ελληνοτουρκικών σχέσεων με δύο παράλληλα μέτωπα που εξελίσσονται ταυτόχρονα. Από τη μία πλευρά, η αυξημένη τουρκική αεροπορική δραστηριότητα στο κεντρικό και νοτιοανατολικό Αιγαίο, η οποία καταγράφηκε επίσημα τη Δευτέρα 31 Αυγούστου 2026 και συνοδεύτηκε από παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου. Από την άλλη, η προγραμματισμένη επανέναρξη των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου στη θαλάσσια περιοχή ανατολικά της Κάσου, εκεί όπου η Άγκυρα εξακολουθεί να προβάλλει αξιώσεις δικαιοδοσίας. Τα δύο ζητήματα, αν και διακριτά, συνθέτουν ένα κλίμα που η ελληνική πλευρά παρακολουθεί με ιδιαίτερη προσοχή, σε μια περίοδο κατά την οποία οι δύο χώρες επιχειρούν να διατηρήσουν το πλαίσιο διαλόγου που έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια.
Τρία drones και ένα CN-235 στο Αιγαίο
Σύμφωνα με τα στοιχεία που ανακοίνωσε το Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας, στο κεντρικό και νοτιοανατολικό Αιγαίο δραστηριοποιήθηκαν τη Δευτέρα 3 τουρκικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη, καθώς και ένα αεροσκάφος ναυτικής συνεργασίας τύπου CN-235. Τα τουρκικά μέσα εντοπίστηκαν από τις ελληνικές δυνάμεις κατά την κίνησή τους στην περιοχή και, όπως προκύπτει από την επίσημη ενημέρωση, καταγράφηκαν 2 παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου και 4 παραβάσεις των κανόνων εναέριας κυκλοφορίας στο FIR Αθηνών.
Όλα τα τουρκικά αεροσκάφη, σύμφωνα με την ίδια ανακοίνωση, αναγνωρίστηκαν και αναχαιτίστηκαν από τις ελληνικές δυνάμεις, σύμφωνα με τους διεθνείς κανόνες και την πάγια πρακτική. Η δραστηριότητα αυτή δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό, καθώς είχε προηγηθεί η παρουσία τουρκικού drone στο βόρειο Αιγαίο στις 28 Αυγούστου, λίγες μόλις ημέρες νωρίτερα. Η επανεμφάνιση μη επανδρωμένων αεροσκαφών, αυτή τη φορά σε μεγαλύτερο αριθμό και σε διαφορετική περιοχή, δείχνει, κατά πληροφορίες, ότι η Άγκυρα διατηρεί σταθερή την επιχειρησιακή της παρουσία στο Αιγαίο, ανεξάρτητα από το γενικότερο διπλωματικό κλίμα.
Το παρασκήνιο με τη Ρόδο και τις τουρκικές αιχμές
Η αεροπορική δραστηριότητα της Δευτέρας έρχεται σε συνέχεια μιας εβδομάδας κατά την οποία η Ρόδος βρέθηκε στο επίκεντρο τουρκικών δηλώσεων. Αφορμή στάθηκε δημοσίευμα ελληνικής εφημερίδας στις 24 Αυγούστου, το οποίο έκανε λόγο για μόνιμες υποδομές μη επανδρωμένων αεροσκαφών τύπου V-BAT στην περιοχή των Μαριτσών. Το δημοσίευμα προκάλεσε την αντίδραση του τουρκικού υπουργείου Άμυνας, ο εκπρόσωπος του οποίου, κατά την εβδομαδιαία ενημέρωση της 27ης Αυγούστου, ισχυρίστηκε ότι το καθεστώς της Ρόδου ως αποστρατιωτικοποιημένης περιοχής ρυθμίζεται με σαφή και δεσμευτικό τρόπο από τις διεθνείς συνθήκες.
Στην ίδια τοποθέτηση, ο Τούρκος εκπρόσωπος χαρακτήρισε θετικό βήμα τη μεταφορά συστημάτων Patriot από την Κάρπαθο στην Κρήτη, στοιχείο που η τουρκική πλευρά φέρεται να ερμηνεύει ως αποκλιμάκωση στο νοτιοανατολικό Αιγαίο. Πηγές του ελληνικού υπουργείου Εθνικής Άμυνας απάντησαν ότι δεν υπάρχει κανένας σχεδιασμός για δημιουργία βάσης drones στη Ρόδο, απορρίπτοντας επί της ουσίας τη βάση των τουρκικών ισχυρισμών. Παρά τις διαψεύσεις, η τουρκική πλευρά συνέχισε να διατηρεί το ζήτημα ανοιχτό, με την παρουσία του drone στο βόρειο Αιγαίο την επόμενη ημέρα.
Όπως προκύπτει από τα διαθέσιμα στοιχεία, στο διάστημα από τις 30 Αυγούστου έως και την 1η Σεπτεμβρίου δεν υπήρξε νέα επίσημη τοποθέτηση, ούτε από ελληνικής ούτε από τουρκικής πλευράς, για το ζήτημα της Ρόδου. Η επόμενη εβδομαδιαία ενημέρωση του τουρκικού υπουργείου Άμυνας αναμένεται την Πέμπτη 3 Σεπτεμβρίου, οπότε και θα φανεί αν η Άγκυρα σκοπεύει να επανέλθει στο θέμα ή να το αφήσει να ατονήσει.
Τα θαλάσσια πάρκα και η ρηματική διακοίνωση
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και το ζήτημα των τουρκικών θαλάσσιων πάρκων, το οποίο παραμένει σε εξέλιξη χωρίς νέα ουσιαστική κίνηση το τελευταίο 48ωρο. Η τελευταία εξέλιξη καταγράφηκε στις 28 Αυγούστου, όταν ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών δήλωσε στη Βουλή ότι η ανακοίνωση της Τουρκίας για τη δημιουργία θαλάσσιων πάρκων στο βορειοανατολικό Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο δεν παράγει κανένα έννομο αποτέλεσμα. Ο υπουργός ανέφερε επίσης ότι η Αθήνα έχει ήδη αποστείλει ρηματική διακοίνωση προς την τουρκική πλευρά, καταγράφοντας επίσημα την ελληνική θέση.
Σύμφωνα με την ίδια τοποθέτηση, η τουρκική αντίδραση ερμηνεύεται από την ελληνική κυβέρνηση ως απάντηση στο γεγονός ότι η Ελλάδα υπερασπίζεται στο πεδίο τα κυριαρχικά της δικαιώματα. Η αναφορά αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς συνδέει το ζήτημα των θαλάσσιων πάρκων με τη γενικότερη ελληνική στάση σε όλα τα ανοιχτά μέτωπα, συμπεριλαμβανομένης της περιοχής γύρω από το Καστελλόριζο και, κατ’ επέκταση, της Κάσου.
Το καλώδιο της Κάσου ως το επόμενο τεστ
Πέρα από την αεροπορική δραστηριότητα, το ζήτημα που αναμένεται να δοκιμάσει περισσότερο τις ελληνοτουρκικές σχέσεις το επόμενο διάστημα είναι η επανεκκίνηση των εργασιών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου. Το εναπομείναν τμήμα των ερευνών, σύμφωνα με δημοσιεύματα, βρίσκεται σε διεθνή ύδατα ανατολικά της Κάσου, σε μια θαλάσσια ζώνη για την οποία η Άγκυρα εξακολουθεί να προβάλλει αξιώσεις δικαιοδοσίας. Η ελληνική πλευρά απορρίπτει τις αξιώσεις αυτές, θεωρώντας ότι οι έρευνες διεξάγονται σε πλήρη συμφωνία με το διεθνές δίκαιο.
Κατά πληροφορίες, ο σχεδιασμός προβλέπει την έκδοση NAVTEX τον Οκτώβριο, ώστε να καλυφθεί το χρονικό διάστημα των ερευνών στην επίμαχη περιοχή. Η έκδοση αυτή, ωστόσο, τελεί υπό μία βασική προϋπόθεση, το κλείσιμο των ρυθμιστικών εκκρεμοτήτων που παραμένουν ανοιχτές από την κυπριακή πλευρά. Το ακριβές περιεχόμενο των εκκρεμοτήτων δεν διευκρινίζεται στα διαθέσιμα στοιχεία, η σύνδεσή τους όμως με το χρονοδιάγραμμα δείχνει ότι δεν πρόκειται για τυπικές διατυπώσεις, αλλά για ζητήματα που επηρεάζουν ουσιαστικά την πρόοδο του έργου.
Η Αθήνα, όπως προκύπτει, δεν αποκλείει νέα τουρκική αντίδραση τη στιγμή που τα ερευνητικά σκάφη θα επιστρέψουν ανατολικά της Κάσου. Το προηγούμενο υπάρχει και είναι πρόσφατο. Τον Ιούλιο του 2024, η Τουρκία κινητοποίησε πλοία στην περιοχή με σκοπό να παρεμποδίσει τις βυθομετρικές έρευνες που διεξάγονταν για τη χάραξη της όδευσης του καλωδίου. Το επεισόδιο εκείνο ανέδειξε ότι η Άγκυρα ήταν διατεθειμένη να μεταφράσει τις αξιώσεις της σε επιχειρησιακή παρουσία στη θάλασσα και όχι απλώς σε διπλωματικές διαμαρτυρίες. Από τότε, οι εργασίες στο συγκεκριμένο τμήμα δεν ολοκληρώθηκαν, με αποτέλεσμα να παραμένει το εναπομείναν κομμάτι που πρόκειται τώρα να αποτελέσει πεδίο νέας δοκιμασίας.
Η ισορροπία που καλείται να κρατήσει η Αθήνα
Η συγκυρία είναι ιδιαίτερα λεπτή. Η αεροπορική δραστηριότητα της Δευτέρας, οι τουρκικές δηλώσεις για τη Ρόδο, η εκκρεμότητα των θαλάσσιων πάρκων και η επικείμενη επανέναρξη των ερευνών στην Κάσο συνθέτουν ένα σύνολο που η ελληνική πλευρά καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα. Η κυβέρνηση φέρεται να επιδιώκει μια διπλή ισορροπία. Από τη μία πλευρά, να διασφαλίσει ότι το έργο της διασύνδεσης θα προχωρήσει και ότι η Ελλάδα δεν θα αφήσει την εντύπωση πως υποχωρεί απέναντι σε πιέσεις. Από την άλλη, να αποφύγει ένα νέο επεισόδιο που θα μπορούσε να τινάξει στον αέρα το κλίμα ηρεμίας που έχει διαμορφωθεί στις διμερείς σχέσεις.
Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι κατά πόσο η Άγκυρα θα επιλέξει να επαναλάβει τη στάση του καλοκαιριού του 2024 όταν οι έρευνες ξαναρχίσουν ή θα προτιμήσει μια πιο συγκρατημένη αντίδραση. Πηγές αναφέρουν ότι η ελληνική πλευρά δεν θεωρεί δεδομένη καμία από τις δύο εκδοχές και προετοιμάζεται για κάθε ενδεχόμενο. Η απάντηση αναμένεται να δοθεί στην πράξη, με πρώτο σταθμό την ενημέρωση του τουρκικού υπουργείου Άμυνας την Πέμπτη και, στη συνέχεια, την έκδοση της NAVTEX και την επιστροφή των ερευνητικών σκαφών στα νερά ανατολικά της Κάσου.