Η συνταγματική αναθεώρηση αποτελεί ευκαιρία να αποκτήσει η νησιωτικότητα ουσιαστικό θεσμικό περιεχόμενο. Να περάσει από τη γενική αναγνώριση στη δεσμευτική υποχρέωση της Πολιτείας. Η Ελλάδα είναι χώρα θαλάσσης, νησιών και συνόρων. Η γεωγραφία της καθόρισε την ιστορία, την οικονομία, την άμυνα και την κοινωνική της συνοχή. Για τους κατοίκους των νησιών, όμως, αυτή η γεωγραφία μεταφράζεται καθημερινά σε αυξημένο κόστος, απόσταση από βασικές υπηρεσίες,
ανάγκη υποδομών, δυσκολία στελέχωσης δημόσιων δομών, εξάρτηση από τις μεταφορές, ενεργειακές ανάγκες και διαρκή αγώνα για πρόσβαση στην υγεία, την παιδεία και τη διοίκηση.
Τα άρθρα που συνδέονται με τη διοίκηση, την αυτοδιοίκηση, το περιβάλλον, την κοινωνική προστασία, τη νομοθέτηση και τον προϋπολογισμό έχουν άμεση σχέση με τη νησιωτική Ελλάδα. Στον πυρήνα αυτής της συζήτησης βρίσκεται το άρθρο 101, που αφορά την οργάνωση της διοίκησης και την αποκεντρωτική λειτουργία του κράτους. Για τα νησιά, η αποκέντρωση έχει άμεσο πρακτικό νόημα. Σημαίνει υπηρεσίες πιο κοντά στον πολίτη. Σημαίνει διοικητικές αποφάσεις με γνώση των τοπικών συνθηκών. Σημαίνει κράτος που λαμβάνει υπόψη την απόσταση, τη μικρή κλίμακα, την εποχικότητα, το αυξημένο κόστος και τη γεωστρατηγική σημασία κάθε νησιωτικής περιοχής.
Το άρθρο 102, που αφορά την τοπική αυτοδιοίκηση, έχει επίσης καθοριστική σημασία. Οι νησιωτικοί δήμοι σηκώνουν ευθύνες δυσανάλογες με το μέγεθος και τους πόρους τους. Ύδρευση, αποχέτευση, πολιτική προστασία, κοινωνικές υπηρεσίες, τοπικές
υποδομές, σχολική στέγη και καθημερινή λειτουργία των κοινοτήτων απαιτούν θεσμική ενίσχυση, πόρους και λειτουργική ευελιξία.
Το άρθρο 24, που συνδέεται με το περιβάλλον, τον χωροταξικό σχεδιασμό, την ενέργεια, το νερό και την κλιματική ανθεκτικότητα, αφορά άμεσα τα νησιά. Η λειψυδρία, η προστασία του φυσικού χώρου, οι ανάγκες ενεργειακής επάρκειας και οι πιέσεις της κλιματικής αλλαγής επηρεάζουν την καθημερινότητα και την οικονομία των τοπικών κοινωνιών. Η ανάπτυξη των νησιών χρειάζεται ισορροπία, σχεδιασμό και κανόνες που λαμβάνουν υπόψη τη φέρουσα ικανότητα κάθε περιοχής.
Κρίσιμη είναι και η διάσταση του άρθρου 21, που αφορά την κοινωνική προστασία, τη στέγη και τη διαγενεακή ευθύνη. Η παραμονή νέων ανθρώπων στα νησιά προϋποθέτει κατοικία, εργασία, πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, σχολεία που λειτουργούν και πραγματικές ευκαιρίες ζωής. Το δημογραφικό πρόβλημα στον νησιωτικό χώρο δεν αντιμετωπίζεται μόνο με γενικές πολιτικές.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το άρθρο 73, που σχετίζεται με την ποιότητα της νομοθέτησης. Κάθε κρίσιμη ρύθμιση που επηρεάζει τις νησιωτικές περιοχές χρειάζεται ειδική εκτίμηση των συνεπειών της. Πριν από τη θέσπιση ενός κανόνα, η Πολιτεία οφείλει να εξετάζει τι σημαίνει για τον κάτοικο, την οικογένεια, την επιχείρηση, τον επαγγελματία, τον αγρότη, τον εργαζόμενο και τη δημόσια υπηρεσία σε ένα νησί.
Αντίστοιχα, το άρθρο 79, που αφορά τον προϋπολογισμό, συνδέεται με την ανάγκη σταθερής χρηματοδότησης των νησιωτικών πολιτικών. Η νησιωτικότητα χρειάζεται πόρους και μέτρηση αποτελέσματος. Υγεία, παιδεία, μεταφορές, ενέργεια, λιμενικές υποδομές, ύδρευση, πολιτική προστασία και ψηφιακές υπηρεσίες απαιτούν σχεδιασμό που αποτυπώνεται και στη δημοσιονομική λειτουργία του κράτους.
Πριν από κάθε μεγάλη απόφαση, η Πολιτεία οφείλει να εξετάζει τι σημαίνει αυτή για τη Ρόδο, την Κω, την Κάλυμνο, την Κάρπαθο, την Κάσο, τη Λέρο, την Πάτμο, τους Λειψούς, τη Νίσυρο, την Τήλο, τη Σύμη, τη Χάλκη, την Αστυπάλαια και το Καστελλόριζο. Να υπολογίζει την απόσταση, το κόστος, την εποχικότητα, τη νησιωτική οικονομία και την ανάγκη διατήρησης ζωντανών κοινωνιών στα σύνορα της χώρας.
Η ισότητα αποκτά περιεχόμενο όταν λαμβάνει υπόψη τις διαφορετικές
αφετηρίες. Ο νησιώτης δικαιούται πρόσβαση σε γιατρό, σχολείο, δημόσια υπηρεσία, συγκοινωνία, νερό, ενέργεια, ψηφιακές υπηρεσίες και δυνατότητες ανάπτυξης στον τόπο του. Η στήριξη αυτή αποτελεί εφαρμογή της ουσιαστικής ισότητας.
Η αναθεώρηση δίνει τη δυνατότητα να ενσωματωθεί η νησιωτικότητα ουσιαστικά στα άρθρα που αφορούν τη διοίκηση, την αυτοδιοίκηση, το περιβάλλον, την κοινωνική προστασία, την καλή νομοθέτηση και τον προϋπολογισμό. Να γίνει κανόνας που δεσμεύει το κράτος, κατευθύνει τη διοίκηση και μετατρέπει τη γεωγραφική ιδιαιτερότητα σε θεσμική ευθύνη.
Γιάννης Παππάς
Βουλευτής Δωδεκανήσου ΝΔ