• Τα περιστατικά-σταθμός από το 2002 έως σήμερα • Η τεχνική εξήγηση για τις υπερηχητικές πτήσεις των μαχητικών
Σενάρια, αναστάτωση, αλλεπάλληλα τηλεφωνήματα και αντιπαραθέσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πυροδότησαν οι ισχυροί κρότοι που ακούστηκαν χθες το πρωί στη Ρόδο, όταν μαχητικά αεροσκάφη έσπασαν το φράγμα του ήχου.
Μέχρι να ξεκαθαρίσει το τοπίο για το τι ακριβώς είχε συμβεί, μόνιμοι κάτοικοι αλλά και επισκέπτες προσπαθούσαν να ενημερωθούν, κυρίως μέσω του διαδικτύου. Οι εκδοχές που κυκλοφορούσαν τις πρώτες στιγμές ξεκινούσαν από το επικρατέστερο σενάριο της υπερηχητικής πτήσης μαχητικών και έφθαναν μέχρι αναφορές για έκρηξη ή ακόμη και για πολεμικό επεισόδιο!
Η εικόνα αποσαφηνίστηκε όταν έγινε γνωστό ότι οι κρότοι προέρχονταν από μαχητικά που είχαν ξεπεράσει την ταχύτητα του ήχου.
Κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες έχουν καταγραφεί αρκετά περιστατικά κατά τα οποία κάτοικοι της Ρόδου άκουσαν ξαφνικά έναν εκκωφαντικό θόρυβο, χωρίς να είναι αρχικά σαφής η προέλευσή του.
Η πρώτη αντίδραση είναι συνήθως ίδια. Τηλεφωνήματα στις αρμόδιες υπηρεσίες, αναζήτηση πληροφοριών και ανησυχία για το ενδεχόμενο έκρηξης ή άλλου σοβαρού συμβάντος. Το φαινόμενο έχει επαναληφθεί σε διαφορετικές περιόδους, συχνά σε συνθήκες αυξημένης στρατιωτικής αεροπορικής δραστηριότητας στο νοτιοανατολικό Αιγαίο.
Στις 4 Ιουνίου 2002 δύο τουρκικά F 16 πραγματοποίησαν πολύ χαμηλή πτήση πάνω από το αεροδρόμιο της Ρόδου. Τα αεροσκάφη πέρασαν σε ύψος περίπου 100 έως 150 μέτρων προκαλώντας μεγάλη αναστάτωση και θόρυβο που προκάλεσε ανησυχία.
Ανάλογη επιχειρησιακή δραστηριότητα καταγράφηκε και το 2017, όταν σημειώθηκαν τρεις διαδοχικές εικονικές αερομαχίες ανατολικά της Ρόδου μεταξύ ελληνικών και τουρκικών F 16. Οι εμπλοκές καταγράφηκαν μέσα σε διάστημα λίγων λεπτών, χωρίς όμως να υπάρχει αναφορά για sonic boom.
21 Μαΐου 2004
Στις 21 Μαΐου 2004 ένας εκκωφαντικός θόρυβος αναστάτωσε την πόλη της Ρόδου. Σύμφωνα με δημοσιεύματα της εποχής, η έντασή του ήταν τέτοια ώστε προκλήθηκαν ζημιές σε τζαμαρίες καταστημάτων και κατοικιών.
Την ίδια ώρα υπήρχε δραστηριότητα ελληνικών και τουρκικών μαχητικών στην ευρύτερη περιοχή και οι πρώτες πληροφορίες συνέδεσαν τον κρότο με υπερηχητική πτήση.
Δημοσίευμα του ΣΚΑΪ της ίδιας ημέρας ανέφερε ότι ελληνικά και τουρκικά μαχητικά είχαν εμπλακεί περίπου οκτώ μίλια βόρεια της πόλης της Ρόδου και συνέδεε τον εκκωφαντικό κρότο με σπάσιμο του φράγματος του ήχου.
Η περίπτωση του 2004 έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή καταγράφει την αναστάτωση που μπορεί να προκαλέσει ένας τέτοιος ήχος και την ανάγκη να επιβεβαιώνεται η αιτία του πριν εξαχθούν συμπεράσματα.
17 Απριλίου 2020
Στις 17 Απριλίου 2020 τρία τουρκικά F 16 πραγματοποίησαν υπερπτήση πάνω από τη Ρόδο, σε ύψος 15.000 ποδών, και αναχαιτίστηκαν από ελληνικά μαχητικά. Η υπερπτήση είχε επιβεβαιωθεί τότε από το ΓΕΕΘΑ.
Κατά τη διάρκεια της αεροπορικής δραστηριότητας ακούστηκε ισχυρός κρότος. Κατά την εξέλιξη της αεροπορικής δραστηριότητας έσπασε το φράγμα του ήχου και ότι ο θόρυβος προκάλεσε «μεγάλη ανησυχία στους πολίτες». Μαρτυρίες περιέγραφαν κατοίκους να βγαίνουν στα μπαλκόνια αναζητώντας την πηγή του θορύβου, καθώς ο κρότος παρέπεμπε σε έκρηξη.
Το περιστατικό του 2020 αποτελεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές καταγραφές της ανησυχίας που προκαλεί ένας τέτοιος κρότος όταν ακούγεται ξαφνικά πάνω από κατοικημένες περιοχές και δεν υπάρχει άμεση ενημέρωση για την προέλευσή του.
16 Φεβρουαρίου 2022
Λίγο πριν από τις 8 το πρωί της 16ης Φεβρουαρίου 2022 ένας πολύ δυνατός κρότος έγινε αντιληπτός σε μεγάλο τμήμα της Ρόδου.
Οι αναφορές εκτείνονταν από τα Αφάντου έως την Ιαλυσό και πολίτες περιέγραφαν τον ήχο ως έκρηξη. Αστυνομία και Πυροσβεστική συγκέντρωναν πληροφορίες προκειμένου να διαπιστωθεί αν είχε σημειωθεί κάποιο σοβαρό συμβάν.
Στη συνέχεια ο κρότος αποδόθηκε σε υπερηχητική διέλευση μαχητικού ή μαχητικών κοντά στη Ρόδο.
Η συγκεκριμένη περίπτωση αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό προηγούμενο ως προς την αιφνίδια ανησυχία που μπορεί να προκαλέσει ένας τέτοιος ήχος. Τη στιγμή που ακούγεται, όσοι βρίσκονται στο έδαφος δεν μπορούν να γνωρίζουν την προέλευσή του και οι πρώτες πληροφορίες αναζητούνται από τις αρχές, τα μέσα ενημέρωσης και το διαδίκτυο. Παράλληλα, το περιστατικό ανέδειξε τη μεγάλη γεωγραφική έκταση στην οποία μπορεί να γίνει αντιληπτό ένα sonic boom, καθώς ο ίδιος θόρυβος είχε καταγραφεί σχεδόν ταυτόχρονα σε περιοχές που απέχουν αρκετά χιλιόμετρα μεταξύ τους.
Τι συμβαίνει όταν «σπάει» το φράγμα του ήχου
Το λεγόμενο «σπάσιμο του φράγματος του ήχου» συμβαίνει όταν ένα αεροσκάφος κινείται με ταχύτητα μεγαλύτερη από εκείνη του ήχου.
Κατά την υπερηχητική πτήση δημιουργούνται κρουστικά κύματα στην ατμόσφαιρα. Όταν αυτά φθάσουν στο έδαφος, γίνονται αντιληπτά ως ένας έντονος κρότος, το sonic boom.
Ο ήχος μπορεί να θυμίζει έκρηξη ή πολύ ισχυρή βροντή και να γίνει αντιληπτός σε μεγάλη έκταση, ανάλογα με το ύψος και την ταχύτητα του αεροσκάφους, την πορεία του και τις ατμοσφαιρικές συνθήκες. Γι’ αυτό και το σημείο όπου ακούγεται ο κρότος δεν ταυτίζεται απαραίτητα με τη θέση του αεροσκάφους τη συγκεκριμένη στιγμή. Το αεροσκάφος μπορεί να βρίσκεται ήδη σε σημαντική απόσταση όταν το κρουστικό κύμα φθάσει στο έδαφος.
Η μετάκαυση χρησιμοποιείται σε πολλά μαχητικά για την παραγωγή μεγαλύτερης ώσης και τη γρήγορη επιτάχυνση του αεροσκάφους. Δεν αποτελεί από μόνη της την αιτία του sonic boom.
Ο χαρακτηριστικός κρότος δημιουργείται από την υπερηχητική πτήση. Η μετάκαυση μπορεί να βοηθήσει ένα μαχητικό να αυξήσει γρήγορα την ταχύτητά του όταν οι επιχειρησιακές συνθήκες το απαιτούν, όπως σε περιπτώσεις άμεσης αντίδρασης ή αναχαίτισης.
Υπάρχουν επίσης σύγχρονα μαχητικά που μπορούν να διατηρούν υπερηχητική ταχύτητα χωρίς συνεχή χρήση μετάκαυσης.
Για όσους βρίσκονται στο έδαφος, ο ήχος φθάνει συνήθως χωρίς προειδοποίηση. Το αεροσκάφος μπορεί να βρίσκεται σε μεγάλο ύψος ή αρκετά μακριά και να μην είναι ορατό. Ο πολίτης ακούει έναν απότομο και ιδιαίτερα δυνατό κρότο, χωρίς να έχει εκείνη τη στιγμή κάποια πληροφορία για την προέλευσή του.
Αυτό εξηγεί τα τηλεφωνήματα προς τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, αναζήτηση πληροφοριών στο διαδίκτυο και αναφορές για πιθανή έκρηξη.
Ξεχωρίζουν οι περιπτώσεις του 2004, του 2020 και του 2022, με διαφορετικό βαθμό επιβεβαίωσης ως προς την ακριβή αιτία του κάθε κρότου. Οι καταγραφές του 1995, του 2000, του 2002 και του 2017 συμπληρώνουν το ευρύτερο ιστορικό της στρατιωτικής αεροπορικής δραστηριότητας στην περιοχή.